“Bazı hakları saklıdır”
İnternette ve daha önce başka mecralarda sıkça karşılaştığımız bir ifadedir, “Tüm hakları saklıdır.” Yaklaşık on yıldır buna benzeyen ama ilk önceleri şaka gibi algılanmış bir ifadeye daha rastlamaya başladı internet kullanıcıları: “Bazı hakları saklıdır.”
Bir eserin “bazı” haklarının saklı olması ne demek? İşte bu soru, Creative Commons organizasyonunun birbirinden farklı lisans sözleşmelerinde buluyor cevabını. “Bazı hakların” saklı olması, sözleşmelerde belirtilen diğer koşulların da sağlanmış olması şartıyla, esere ve eser sahibine yüklenemeyecek kötüye kullanımlar ve ticari kullanımlar haricindeki, gerek bireysel, gerekse kurumsal kullanımların ve paylaşmaların özgürce yapılabileceği, karşılığında eser sahibince herhangi bir bedel talep edilmeyeceği anlamını taşıyor. Creative Commons, zaten telif ücretlendirmesiyle değil, eserin kime ait olduğuyla ve eser sahibinin eserinin hangi koşullar çerçevesinde kullanılabileceğine dair tercihleriyle ilgileniyor; özgür paylaşımın sınırlarını açıkça belirterek eserlerin dünya çapında paylaşıma açılabilmesi için herkesçe benimsenmesine çalışılan güvenli ve yasal bir zemin oluşturuyor.
Vikipedi’de Creative Commons, şöyle tanımlanıyor: “Creative Commons (kısaca CC), kâr amacı gütmeyen, telif hakları alanında esneklik ve paylaşımı yaygınlaştırmak amacıyla kurulmuş bir düşünce hareketi ve organizasyonudur.”
CC, 2001 yılında Center for the Public Domain kuruluşunun desteğiyle başlayan ve aralarında fikri mülkiyet konusunda uzmanlar, hukukçular ve sanatçıların da bulunduğu bir grup tarafından kurulmuş. Başlıca amacı sanatçılara ve genel olarak tüm eser sahiplerine, yasaların kendilerine tanıdığı kimi hakları kamuyla paylaşabilmelerine olanak sağlayan, özel olarak hazırlanmış telif lisansı sözleşmeleri önermek.
Creative Commons tarafından hazırlanarak üye ülkelerdeki temsilci kuruluşlarca ilgili hukuka göre uyarlanan bu sözleşmelerin, özellikle dijital platformda eserlerin izinsiz kopyalanması konusunda yaşanan hukuki kaosa değişik bir bakış açısıyla yaklaştığı söyleniyor.
Vikipedi’deki ilgili maddenin devamı şöyle: “Sahibi tarafından Creative Commons Lisans Sözleşmesi altında kamuya açılan eserler, ticaret dışı amaçlar için kullanımı destekleyerek internet’in alışveriş kanalı yerine, gerçek bir bilgiye erişim platformu haline gelebilmesi yönünde tamamen bağımsız ve gönüllü katkı anlamına gelmektedir. (…) Creative Commons, gelişmiş batı ülkelerinin yanı sıra Ürdün, Meksika ve İsrail’in de aralarında bulunduğu kırka yakın ülkede faaliyettedir. Türkiye’de hazırlık aşamaları Bilgi Üniversitesi bünyesinde devam etmektedir.”
Ülkemizde şimdiye değin Türkçeleştirme çalışmaları haricinde bu konuda bir ilerleme sağlanabilmiş değil. CC’nin ülkemizde de geçerli olabilmesi için hazırlanmış hukuki bir altyapı veya ilgili yasalarla bir eşgüdüm bulunmuyor. Diğer ülkelerde, sistemi benimseyen ve kullanan sanatçılarla birlikte renkli kampanyalar ve eğlenceler düzenleniyor, sanatçı ve eser sahiplerinden ilgi büyük ve sadece internetle sınırlı olmadığı gözlemleniyor.
Konu hakkında bilgisine başvurduğumuz uzmanlardan Erdem Dilbaz şunları söylüyor: “Mesela müzisyensin diyelim, albümünü CC lisanslarıyla lisanslamak istiyorsun. Bir kere hiçbir prodüktör bu lisansları tercih etmez. Çünkü müzik sektörünün geleneksel yapısı sınırsız dağıtım, basım ve çoğaltım haklarını elinde bulundurmadan iş yapmak istemez. Bir de sen CC lisansını yazdın ya da kendi iradenle dedin ki ‘5 yıl sonra bu parçaların telifi kalkacak, isteyen istediğini yapsın.’ O zaman da olmuyor, çünkü 5846′daki maddelere ters düşüyor, aslen sanatçının talebini karşılamıyor. Zaten o yasa da sanatçıyı kısmen, prodüktörü resmen koruyor.”
Ülkemizde uzmanlar ve bazı ‘blogger’larla, özellikle “açık kaynak” savunucuları haricinde CC’yi bilen az. Konuyu bilenlerin dahi lisans açıklamalarının anlamları söz konusu olduğunda, zaman zaman kafa karışıklığına uğradıkları bir gerçek. Bu lisans sisteminde lisans koşulları, bunları tanımlayan başlıkların baş harfleri ve bazı simgeler kullanılarak tarif ediliyor. “Eser sahibi” (by), “ticari kullanılmaz” (Non-commercial), “türevi olmaz” (Non-derivative) başlıklarını temsil eden harfler bunlardan bazıları. Bu harf kısaltmalarının haricinde başka simgeler de mevcut ve tüm bunların kullanılması sayesinde, eserin telif hakları bilgisi bir bakışta verilebiliyor.
Türkiye’deki Creative Commons sözleşme ve uygulamalarının sadece yabancı ülkelerdeki kullanıcılarla, konuyu bilen ve destek verenler nezdinde dikkate alınan ve aykırı kullanımlara karşı sadece bu kesim üzerinde caydırıcılığı bulunan birer gönüllü duyarlılık örneği olduklarını söylemek mümkün.
Hangi Creative Commons işareti hangi anlama geliyor
Konuyla ilgili diğer bağlantılar
OKU
İNDİR
Yorumunuz gönderiliyor...
Yorum yazın