Taş, kâğıt, cam…

1971’de Michael S. Hart’ın ABD Bağımsızlık Bildirgesi’ni e-kitap formatına dönüştürmesiyle başlayan Gutenberg Projesi, bu yılın Ocak ayında 40. yılına girdi. Dijital dönüşümlerine Hart’ın öncülük ettiği e-kitapların sayısı hızla artmaya devam ederken, 2000’li yılların başlarında sabun köpüğü gibi önce büyüyüp hemen ardından patlayan işin ticari boyutuna ilgi ise, son iki yıldır en üst seviyesine çıkmış gibi görünüyor.

Bu ünlü dijital kütüp­hanenin gutenberg.org bölümünde 35 binden fazla e-kitap bulunuyor. Bunlardan 25 bini İngilizce, 10 bini ise aralarında Almanca, Çince, Flemenkçe ve Fransızcanın da bulunduğu diğer dillerde. Ücretsiz olarak yayımlanması için kütüphaneye bağışlanan diğer kitapların barındırıldığı Project Gutenberg Consortia Center’da (Gutenberg.cc) ise 100 bine yakın sayıda ve 100’ü aşkın ayrı dilde e-kitap bulunuyor.

Piyasaya sunulduğu günden itibaren büyük ilgi gören Amazon’un e-kitap görüntüleyicisi olan Kindle ile uyumlu kitap sayısı 410 bini geçmiş durumda. Sistemine dâhil ettiği 1,5 milyondan fazla taranmış veya standart e-kitap düzenine göre oluşturulmuş kataloğuna rağmen Google da boş durmuyor ve bu sayıya yenilerini eklemek amacıyla yazar, yayıncı ve telif hakkı sahiplerini eserlerini “Google Kitap Arama” sistemine dâhil etmeye çağırıyor.

Google’ın books.google.com adresinde yayımlanan açıklama şöyle: “Üç yıl önce Yazarlar Birliği, Amerika Yayıncılar Birliği ve birkaç yazar ile yayıncı, Google Kitap Arama’ya karşı bir grup hareketi davası açtı. Bugün davanın sonuçlandığını ve bu endüstri ortaklarıyla birlikte çalışarak daha fazla kitabı online olarak sunacağımızı duyurmaktan mutluluk duyuyoruz. Birlikte çalışarak, yazarların, yayıncıların, araştırmacıların ve okuyucuların çıkarlarını tek başımıza yapabileceğimizden daha iyi koruyacağız.

Elektronik kitap piyasasının okurlar dışında iki temel boyutu bulunuyor: Yayımcılık ve bu dijital kitapları görüntüleyen sistemler. Gennaration’ın ilk sayısında “Camdan kelimeler” başlığıyla ayrıntılı olarak yer verdiğimiz bu sistemlere, geçtiğimiz günlerde Apple’ın iPad isimli cihazının da eklendiği söylenebilir. Ancak, 27 Ocak 2010 tarihinde düzenlenen ve Apple CEO’su Steve Jobs’un konuşmacı olduğu özel bir etkinlikle tanıtılan bu ürün henüz piyasaya çıkmadı. Öte yandan, iBooks ismi verilen kitap görüntüleme yazılımı ile kitap satın alma işlevi görecek iBookstore ise başlangıçta yalnızca ABD’de kullanılabilecek.

Henüz duyurulmadan çıkarılan söylentiler üzerine The Wall Street Journal’da Hz. Musa’nın “On Emir”ine atıfta bulunan “Üzerinde birtakım emirlerin yazılı olduğu tabletten bu yana hiçbir tablet karşısında bu kadar heyecanlanmamıştık.” yorumu, iPad’in daha çok bir bilgi, bir kitap taşıyıcısı yönüne vurgu yapıyor. Oysa iPad yalnızca bir e-kitap görüntüleyicisi değil, Sony’nin Reader’ı, Amazon’un Kindle’ı, Barnes&Noble’ın Nook’u ve benzeri cihazlardan diğer yeteneklerinin çeşitliliği anlamında ayrılıyor.

iPad’i diğer e-kitap görüntüleyicisi cihazlardan ayıran bir başka özellik ise, 9,7 inçlik LED ekranı. Bir mobil bilgisayar da değil; telefon ve bilgisayar arası, iPhone irisi bir kişisel organizasyon, iletişim ve multimedya cihazı olduğu söylenebilir ancak. Özellikleri arasında video, müzik çalar, fotoğraf albümü, e-posta ve internet tarayıcısı, ajanda, adres defteri ile Google harita servisleri destekli harita gibi, içinde yüklü gelen uygulamalar var. Bu uygulamaların haricinde, farklı ihtiyaç ve amaçlara yönelik 140 binin üzerinde yazılım yine iPad üzerinden erişilebilen App Store’da bulunuyor. iPad’in, Microsoft Office dengi iWork yazılımı ve iddialı fiyat politikasıyla (kapasite ve kablosuz internet bağlantısı özelliklerine göre 500 ila 830 dolar arasında değişiyor), e-kitap görüntüleyen diğer cihazlara önemli bir rakip hâline geleceğine kaçınılmaz gözüyle bakılıyor.

Tarihinde ilk kez e-kitap kavramını telaffuz etmeye başlayan Apple, Sony Reader gibi International Digital Publishing Forum’un desteklediği ePub standardını seçmiş bulunuyor. ePub düzeni e-kitapların mp3’ü olarak bilinmekle birlikte, bu formatta daha önce satın alınmış e-kitapların iPad üzerinde görüntülenip görüntülenmeyeceği konusu henüz karanlık. Çünkü tıpkı iPhone gibi, iPad’in de kendine özgü platform bağımlılıkları var. Bilindiği gibi, Apple şu anda ABD’nin en büyük müzik satıcısı hâline gelmiş durumda. Eğer tarih tekerrür ederse, iTunes üzerinden satılmaya başlanacak e-kitaplar, e-dergi ve e-gazete abonelikleriyle, müzik endüstrisinde olduğu gibi, basılı yayın sektörünün de elektronik alana geçişini kolaylaştıran, e-yayın piyasasına ivme katan bir aktör hâline gelebilir. ABD’nin büyük yayıncıları arasında sayılan Penguin, Harper Collins, Macmillan, Hachette Book Group ve Simon&Schuster, iPad’in e-kitap sağlayıcıları olacaklar. Bu yayıncılara yenilerinin ekleneceği belirtiliyor ve Apple’ın kitap yayıncılarının yanı sıra, büyük medya kuruluşlarıyla da görüşmeler yaptığı biliniyor.

Bilginin hızla yaygınlaşmasını sağlayan, fiziksel sınır ve sınıf ayrımı çizgilerinin giderek silikleşmesine yol açan internet, bu defa nitelikli ve paketlenmiş bilgiyi sahiplerinin iddia ettikleri haklar doğrultusunda ticari meta hâline dönüştürmenin yolunu bulmuş gibi görünüyor. Bilginin belge biçimi her neye dönüşürse dönüşsün, hayatlarını kâğıda borçlu olan kitapların ileride şimdi olduğundan daha değerli birer eser hâline geleceklerine ise kuşku yok.

Diğer Gennaration yazıları

• Saray’dan “Bayram Defteri”
• Marka ve tasarım
• Beş dakikada Beşiktaş!
• Selva, Türkiye’nin en büyük beş yüz şirketi arasında
• ‘Baskı’nın kısa tarihi
• Aydınlık oda
• Facebook’un filmi çekiliyor
• Skype, bayramınızı kutluyor
• Gennarators
• Advertolog